Geprint vanhttps://www.tuinadvies.be/artikels/tuinreis_naar_madeira3

menu
Tuinadvies

https://www.tuinadvies.be   /    zaterdag 20 juli 2019

Een tuinreis naar Madeira deel 3/3

Het’ Bloemeneiland’ of ‘ Drijvende Tuin in de Atlantische Oceaan’ wordt het vaak genoemd en dat is allerminst overdreven. Dankzij het milde klimaat dat er heerst, voelen planten van over de hele wereld, er zich thuis. (Deel 3 / 3)

Land- en tuinbouw op Madeira

Korte tijd na het begin van de kolonisatie van het eiland in 1425 werden er al bossen ontgonnen en werden de steile hellingen aangelegd in terrasvorm. Suikerriet en wijnbouw werden er geïntroduceerd en brachten grote welvaart. Onder druk van de goedkopere concurrentie is suikerriet er intussen zo goed als verdwenen.
Op de terrassen worden er nu naast druiven en de levensnoodzakelijke landbouwgewassen, ook heel veel tropische vruchten en bloemen gekweekt.
Grootschalige landbouw zoals bij ons is er door de kleine akkertje en terrasjes niet mogelijk en de landbouw wordt vaak bedreven in bijberoep door mensen die daarnaast ook nog in de toeristische sector werken.
‘Overlevingslandbouw’ leer ik van onze plaatselijke gids. Op het kleinste stukje grond wordt er nog altijd wel iets verbouwd.
Tussenhandelaars kopen de productie van al deze kleine bedrijfjes op en zorgen voor de distributie
Een staalkaart van wat er allemaal op Madeira gekweekt wordt kan men zien op de dagelijkse markt in Funchal. Soms totaal onbekende maar lekkere exotische vruchten worden door de verkopers bijna in onze handen geduwd. Van Anona, naar banaan smakende passievruchten en de sublieme vrucht van de bij ons als kamerplant gekende Monstera (gatenplant) wist ik zelfs het bestaan niet af.
Niet al te toeschietelijk zijn bij dat proeven is echter wel aan te raden. Wanneer men niets koopt laten de marktkramers duidelijk hun ongenoegen blijken.

Hier in de omgeving van Faial en Jardim da Serra
De heel kleinschalige landbouw op de rotsige hellingen. Hier in de omgeving van Faial en Jardim da Serra

Bananenplantages in de stad
Bananenplantages in de stad - Een keur aan tropische vruchten op de markt

Levadawandelingen

’s Zomers is het behoorlijk heet in Madeira en het regent er weinig, zeker aan de zuidkust. Om alle plantages, tot in de meest afgelegen dorpen van water te voorzien werd er eeuwen geleden al, doorheen heel het eiland, een eenvoudig maar toch ingenieus netwerk van kanaaltjes (levada’s) gemetseld of uitgehakt in de rotsen. Zij brengen doorlopend voldoende fris, helder water, uit reservoirs in de bergen en afgeleid van de talrijke bergbronnen, overal naartoe.
Bewoners die hun eigen waterput willen vullen of … de aardbeien eens goed water geven, contacteren de watermaatschappij en bestellen voor een aantal minuten water. Kort daarna komt de beheerder van de levada het hangslotje van hun toegangsklep voor zolang openen.
Heel dit systeem moet natuurlijk ook goed onderhouden en vaak hersteld worden en daartoe lopen er ook overal paadjes lang de levada’s. Wandelaars kunnen hierlangs dus ook op heel boeiende en anders onbereikbare plaatsen komen, met vaak adembenemende uitzichten of voortdurend langs de achtertuintjes door.
Dit heeft natuurlijk niet veel met tuinen te maken, ware het niet dat de mensen die dat onderhoud doen en de aangrenzende bewoners er ook een erezaak van hebben gemaakt van ‘hun’ levada zo mooi mogelijk met bloemen aan te kleden, als de natuurlijke flora er al niet voor zorgt dat zo’n levadawandeling een onvergetelijke belevenis wordt.
Iedere reisorganisator heeft wel zo’n wandeling in het programma en er zijn wandelingen van de meest gemakkelijke tot echt avontuurlijke tochten ( door tunnels o.a.) waarbij men best proviand, een regenjas en … een zaklamp meeneemt.

De levada dos Piormais in Funchal - Levada do Furado bij Ribeiro Frio
De levada dos Piormais in Funchal - Levada do Furado bij Ribeiro Frio

Wandelen langs de levada da Serra do Faial
Wandelen langs de levada da Serra do Faial

De inheemse flora
Wie veel met planten bezig is zal er wel enkele van kennen. Meest bekend zijn de Dracena Drago, de Geranium Maderense en vooral Echium candicans, de trots van Madeira, die vaak symbool staan voor de speciale plantenrijkdom.

Toen de eerste kolonisten voet aan wal zetten op Madeira was het eiland vrijwel volledig bedekt met een dicht woud van laurierbomen, het Laurissilva. Daar zou al snel verandering in komen want hele grote delen van deze vegetatie werden gekapt en verscheept, of platgebrand om plaats te maken voor landbouw en suikerrietplantages. Van dit oerbos blijft nog slechts 16 % over, vooral gesitueerd aan de vochtige noordkant van het eiland op de moeilijkst toegankelijke plaatsen. Het wordt door de UNESCO beschouwd als werelderfgoed.
De struik- en kruidlaag in deze bossen en ook op de rotskusten bleef tamelijk onaangeroerd en bevat veel planten die zich door evolutie wisten aan te passen aan soms heel specifieke groeiomstandigheden.  Naast de forellenkwekerij in Ribero Frio ligt er een educatieve bostuin waarin heel wat van deze inheemse beplanting werd samengebracht en voorzien van bordjes met uitleg, o.a. ook in het Engels. Daar en ook op Cabo Girao (zuidkust) en langs de kliffen in Sao Vincente kon ik een aantal van die merkwaardige endemische planten met bijna onuitsprekelijke namen fotograferen.

Aeonium glutinosum en A. glandulosum klemmen zich vast in rotsspleten
 V.l.n.r. : Aeonium glutinosum en A. glandulosum klemmen zich vast in rotsspleten. Ranunculus cortusifolius, Musschia wollastonii, Argyranthemum pinnatifidum en Geranium palmatum als ondergroei in het Laurissilva. Korstmossen in lange slierten gedijen goed in deze steeds vochtige atmosfeer. Rechts onder: Melanoselinum decipiens.

Mimosa’s en Eucalyptussen komen massaal voor in de bossen aan de zuidkant van Madeira. 
Mimosa’s en Eucalyptussen komen massaal voor in de bossen aan de zuidkant van Madeira.
Watsonia, Antolyza en Oostindische kers zijn er wijd verspreid.

Samen met de kolonisten kwamen er honderden soorten bomen, struiken en kruiden van over de hele wereld, naar het eiland. Voor de landbouw of voor de houtproductie, bracht men er Kastanjebomen en pijnbomen uit Europa en uit Oceanië : Acacia mollisima en de snelgroeiende Eucalyptus globulus.
Schepen op weg van- en naar verre overzeese gebieden kwamen er handel drijven en brachten veel exotische planten mee waarmee prachtige tuinen werden aangelegd.
Al deze nieuwe planten gedijden zeer goed in dit ideale klimaat, zo goed dat ze zich gewild of ongewild, intussen over het hele eiland verspreid hebben.
Er bestaan nog maar weinig bospaden of wegranden meer zonder Zuid-Afrikaanse Agapantussen, Watsonia’s of Antolyza’s en allerlei braaklanden en ruigten worden soms volledig ingenomen door de rankende Tropeaolum maxima of Ipomea Indica die dan weer van het Amerikaanse continent komen.
Dit verschijnsel kan men beschouwen als een verrijking, Madeira is bijna overal indrukwekkend mooi bebloemd, … of als een gevaar. Deze invasieve exoten, want dat zijn het eigenlijk wel, zouden stilaan de inheemse flora kunnen verdringen.
In onze streken is die waakzaamheid er al. Daar kon ik er nog niet veel van merken, hoewel ik toch wel hoorde van een berghelling waar Gaspeldoorns resoluut verwijderd werden en inheemse struiken werden aangeplant.
Madeira is dus een ongelooflijke smeltkroes van planten uit de hele wereld maar … wel de mooiste die ik al bezocht.

Tuinreis naar Madeira (1/3) - Tuinreis naar Madeira (2/3) - Tuinreis naar Madeira (3/3)

#4209

Auteur: Joël De Coster
www.tuinadvies.be/tuin/132411/jdcoster