Geprint vanhttps://www.tuinadvies.be/artikels/planten_haaklelie

menu
Tuinadvies

https://www.tuinadvies.be   /    zondag 20 oktober 2019

Crinum of de haaklelie

CRINUM of HAAKLELIE

Toen mijn vrouw en ik een aantal jaren geleden met vakantie waren in het zuiden van Spanje (begin mei) en eens een bezoek brachten aan de plaatselijke botanische tuin, was er tussen de vele mij onbekende planten, één die mijn aandacht trok. Minstens 20 prachtige lelieachtige witte bloemen stonden hoog boven een grote groep zwaardvormige, glanzend groene bladeren en een fantastische geur kwam ons toegewaaid. Op het bordje met de plantnaam stond: ’Crinum macowanii’.

 
Crinum macowanii

Vanaf dat moment was mijn interesse gewekt en ben ik informatie beginnen opzoeken over deze plantengroep.

Crinum is een geslacht van meer dan 130 soorten uit de familie van de Amaryllidaceae (Amaryllisachtigen). Ongeveer 70 soorten zijn inheems in Afrika en Zuid-Afrika alleen telt er meer dan 20. De bloembollen kunnen enorm groot en zwaar worden (sommige soorten tot 10 kg!), zijn ziekteresistent, rotten niet en kunnen vele jaren oud worden. Men zegt dat een uitgegraven bloembol 5 jaar op een droge plaats kan bewaard worden en eenmaal opnieuw geplant, direct weer zal beginnen groeien en nog bloeien hetzelfde jaar.


Crinum x Powelii ‘Album’

Crinums bloeien, afhankelijk van de soort, in kleuren gaande van wit over roze tot diep donker rood. Er zijn ook soorten met gestreepte bloemen.

Hoewel ik deze schoonheden ook zelf wilde, heeft het enige tijd geduurd voor ik ze te koop vond. Crinum x Powelii en de witte variant C x Powelii ‘Album’ waren de eerste die ik op de kop kon tikken, maar mijn geduld werd danig op de proef gesteld want de planten groeiden wel goed en gaven veel gezonde glanzende bladeren, maar geen bloemen. Wat deed ik verkeerd?

Net als nog andere Zuid-Afrikaanse knol- en bolgewassen houden Crinums er niet van om verplant te worden en gaan pas bloeien als de pot waarin ze staan ietwat te klein wordt (net als Agapanthus). Verplanten doe je pas wanneer de pot openbarst want de plant heeft enorm sterke vlezige wortels.

In het geslacht Crinum zijn vele tropische soorten en hoewel ze zeker ook mooi zijn zal ik ze hier niet bespreken. Wat ons interesseert zijn die soorten die onze lange winters kunnen doorstaan in volle grond (mits goed afgedekt) of in een pot in een vorstvrije ruimte.


Crinum bulbispermum

Van de soorten zijn te vermelden:

·        C. bulbispermum: de meest winterharde. De langwerpige bladeren worden ongeveer 60 cm lang. De zeer geurige witte, roze of rode bloemen ontluiken in de lente en opnieuw in de herfst.

·        C. macowanii: iets meer vorstgevoelig. De zware bloembollen produceren enorm lange bladeren (tot 1,20 m). De bloemen geuren sterk. Bloemkleur: wit, roze en roze met een donkerder hart

·        C. moorei: glanzend donkergroene zwaardvormige bladeren. Grote witte tot donkerroze bloemen op een lange stengel. Bloeit in de zomer.

·        C. scabrum: zeer geurende, mooie, grote bloemen die goed opengaan. Wordt veel gebruikt in kruisingen.

·        C. zeylandicum en C. yemense: met gestreepte bloemen. Zeer mooi, maar niet echt winterhard.


 Crinum moorei

Een aantal veredelaars hebben zich met hart en ziel gestort op het kruisen en verbeteren van de soorten en de laatste jaren zijn er veel nieuwe hybriden en cultivars bijgekomen. De mythe dat de hybriden steriel waren werd onlangs verbroken door Patrick A. Malcolm. Zijn stelling is in het kort de volgende: ’Wanneer van om het even welke hybride stuifmeel op een vruchtbare plant wordt aangebracht, zal er ook zaad gevormd worden. Als deze planten terug gekruist worden met de moederplant ontstaan hybriden die ook vruchtbaar zijn.’

Dus nu worden in de USA de ‘vruchtbare’ planten aangeboden aan echte woekerprijzen. (100 à 150 $). Maar zelfs de gewone hybriden zijn ook prijzig en daarbij is men niet geneigd om ze naar Europa te versturen. Mevr. Marcelle Sheppard die al meer dan 40 jaar Crinums kweekt en kruist was zo vriendelijk me wat zaden van C. bulbispermum (gratis) op te sturen. De grote zaden moesten gewoon boven op de potgrond gelegd worden en na een paar dagen kwam de dikke wortel uit het zaad en boorde zich letterlijk in de grond. Pas dan verscheen het eerste blad en nu, na een paar maanden, zijn het al mooie gezonde plantjes waarvan de bol al de grootte heeft van een knikker. Het zal weer een paar jaren wachten zijn op de bloemen.

Een van de eerste hybriden is de hoger genoemde C. x Powelii, een kruising tussen C moorei en C. bulbispermum. De witte variant heeft grotere bloemen die mooier opengaan dan de roze variant. Beide hebben een goede geur. Bloeitijd september - oktober. Deze zijn vrij algemeen te verkrijgen.

Er zijn honderden hybriden en cultivars, maar ik vrees dat er nog maar weinig aangeboden worden in ons land.


Crinum 'Ellen Bosanquet'

Enkele van de mooiste zijn:

  • Wit: ‘Catherine’, ’White Queen’, ’Caroline Beauty’, ’Hoboken’ (wit met roze strepen)
  • Roze: ‘Cecil Houdyshel’, ’Maiden’s Blush’, ’Emma Jones’, ’Bradley’
  • Rood: ‘Ellen Bosanquet’, ’Carnival’, ’Elisabeth Traub’, ’Clawed’
  • Verder zijn er ook nog veel met gestreepte bloemen.

Crinums houden van relatief zware grond en hebben in de warme maanden veel water nodig. Regelmatige bemesting kunnen ze waarderen en dat zullen ze ook tonen met glanzend donkergroene bladeren en grotere bloemen. Alles aan de plant is giftig!

Vermeerderen gebeurt door het afnemen van de bijbollen die gevormd worden rond de moederbol. Dit doe je best wanneer de plant moet omgepot worden. Men kan ze ook vermeerderen door de bol in stukken te snijden en op te potten in goed doorlatende potgrond. Dit lukt vrij goed. Zorg er wel voor dat er aan ieder deel een stukje van de basis blijft. Op die manier heb ik nu een groter aantal planten. Die gaan volgend voorjaar in de volle grond om te zien of ze bij ons werkelijk winterhard zijn.

Er is ook nog een bigenerische kruising tussen amaryllis belladonna en Crinum moorei: de amarcrinum, die de wondermooie, geurende bloemen heeft van de amaryllis en het wintergroene blad van de Crinum. Ik heb dit jaar voor het eerst mogen genieten van deze schoonheden die ik in grote potten zet en die in de winter in een lichte vorstvrije ruimte staan.

Als je een echte blikvanger wilt voor op het terras of voor in de border (als we geen Siberische winters krijgen moet dat wel lukken) schaf je dan enkele bloembollen aan. Met wat geduld en een goede verzorging zullen deze dankbare planten je nog vele jaren plezier bezorgen.
 

#143

Auteur: Noël Sieuw