Hedychium is de plant die de gembers beroemd maakt. De Hedychium coronarium of ‘white butterfly lily’ is wel de meest geplante en met reden. Hij is gemakkelijk in de tuin, vermeerdert goed, heeft wondermooie witte bloemen en een ver dragende heerlijke geur. Maar bij die ene houdt de soort niet op. Nog lang niet!
Dit is de inleiding van een artikel van Dave Skinner (Florida, usa) die sedert jaren de verschillende gembersoorten verzamelt en een zeer uitgebreide database heeft aangelegd. http://www.gingersrus.com
Hedychium is een geslacht van ongeveer 50 soorten van de familie van de Zingiberaceae (gemberachtigen) waarvan ook de gember voor keukengebruik een lid is. Daarom ook de naam: siergember of gemberlelie.
Van oorsprong komen de siergembers van de zuidelijke Himalaya van Nepal tot Indië en daarom zijn er nogal wat verschillen wat betreft de wintervastheid. Over het algemeen is de Hedychium maar weinig winterhard, sommige kunnen echter redelijk goed onze winters doorstaan mits ze goed afgedekt worden.
In Europa worden deze planten nog maar weinig toegepast in de tuin en dat is jammer, want ze zorgen voor een exotische toets door hun hoog opgaande stengel met op bamboe lijkende glanzende bladeren en hun zeer mooi ontwikkelde bloemen, bij sommige soorten zijn de bloemen zelfs zeer aangenaam geurend.
Dat ze relatief onbekend zijn is mede te wijten aan het feit dat ze tot op heden niet te vermeerderen zijn via weefselkweek en daarom voor de kwekers niet erg rendabel. De plant maakt namelijk ondergrondse wortelstokken (rhizomen), die ieder  jaar uitbreiden, maar dan ook niet zo snel als bv. Canna (waar ze wel enigszins op lijken). Het delen van de wortelstokken is de meest toegepaste methode om de plant soortecht te vermeerderen. Zaaien kan ook, maar de zaden zijn weinig vruchtbaar (zo’n 30%) en het zaad moet onmiddellijk gezaaid worden anders verliest het zijn kiemkracht. In de praktijk: zaaien in de late herfst…niet eenvoudig!
Dat de Hedychium enigszins lijkt op de Canna betekent niet dat deze plant op dezelfde manier kan behandeld worden. De wortelstokken na de eerste nachtvorst uit de grond halen en droog opslaan zal ze zeker niet doen afsterven, maar de bloei voor het volgende jaar mag je wel vergeten. Het beste is de plant gewoon ter plaatse in de volle grond te laten en goed afdekken met compost of droge bladeren, ofwel ze op te kweken in een ruime pot en ’s winters vorstvrij te overwinteren op een lichte plaats.
In de inleiding vernoemde ik al H. coronarium, maar inderdaad, er zijn nog veel andere en mooie soorten Enkele voorbeelden:
- H. gardnerianum : de meest gekende bij ons. Wordt zo’n 1,80m hoog met donkergroen glanzend blad en bloeit in een warme zomer vanaf september met een aarvormige bloeiwijze waaraan de crèmegele bloemen allemaal ongeveer gelijktijdig opengaan en de feloranje ver uitstekende stampers een mooi contrast vormen. Ook zeer aangenaam geurend, vooral ’s avonds.
- H. coccineum: glanzend groen blad, groeit tot 2m hoog in één seizoen! En bloeit ook met aarvormige oranje tot oranjerode bloemen. Deze soort is zeer variabel en kan sterk verschillen naargelang de plaats van herkomst. Sommige zijn geurend en andere dan weer helemaal niet. Reden tot discussie bij de plantkundigen of dit een soort is, dan wel verschillende ondersoorten van de H gardnerianum.
 H. greenii: de enige soort met rood in het blad. De onderkant van het blad is rood-purper gekleurd. Bloeit zeer laat: oktober - november met rozerode bloemen die in een halfronde bloeiwijze staan. Niet geurend. Maar zelfs wanneer de plant niet bloeit, is ze al een mooie verschijning.
- H. thyrsiforme: mooie lancetvormige glanzende lichtgroene bladeren met geribbelde structuur. Heeft de neiging om open te vallen of eerder schuin te groeien wat ze een charmant voorkomen geeft. Bloeit ook zeer laat met kleine witte bloemen met een lichtgeel hart. Niet erg winterhard en door zijn late bloei eerder geschikt voor de koude serre .
Dit zijn maar enkele voorbeelden. Voor een meer volledige lijst zie bovenstaande link.
Met zo’n verscheidenheid van plantmateriaal hebben de veredelaars het wel naar hun zin gehad en dus zijn er ook prachtige cultivars en hybriden op de markt gekomen met ook pastelkleurige bloemen van lichtcrème tot roze , soms met een donkerder gekleurd hart. Aangezien het merendeel van die veredelaars in Florida en Hawaii actief zijn kan men de meest tot de verbeelding sprekende en exotisch klinkende namen verwachten zoals: H. ‘Gold Flame’, H. ‘Luna Moth’, H. ‘Fireflies’, H. ‘Golden Butterfly’ of H. ‘Gahili’, H. ‘Kai Yang’, H. ‘Kinkaku’, H. ‘Momonokagayaki’.
Tot slot nog dit:
Hedychiums staan het liefst op het warmste plekje in uw tuin, maar moeten wel altijd voldoende vochtig staan. Best in lichte , goed doorlatende, humusrijke grond. Als je er aankoopt (dat zal wel wat zoekwerk opleveren) plant de wortelstokken dan ondiep in het voorjaar na de ijsheiligen, of vroeger, in ruime potten in een warmere omgeving en wacht geduldig tot de vlezige scheuten naar boven komen. Dat kan zelfs tot eind juni duren. Geef ze gedurende de zomer tot in september regelmatig vloeibare mest en wanhoop niet als ze het eerste jaar nog niet bloeien. Zelfs zonder bloemen is de Hedychium een mooie verschijning die zeker een plaatsje kan vinden in de border of als potplant op het terras.
Auteur: Sieuw Noël | 
