Geprint vanhttps://www.tuinadvies.be/artikels/plankundige_informatie

Een beetje plantkunde

Volksnamen zoals goudsbloem, grote leeuwenbek en zonnebloemen zijn makkelijk te onthouden, maar wereldwijd kom je er niet ver mee. Daarom hebben alle planten een botanische of wetenschappelijke naam die overal hetzelfde is. Elke plant heeft een voor- en achternaam, ofwel de geslachtsnaam en de soortnaam, die zijn afgeleid uit het Grieks of Latijn, de botanische nomenclatuur. De bedenker van de zogenoemde binaire nomenclatuur is de Zweed Carl van Linné (1707-1778). Hij verlatiniseerde zijn naam tot Carolus Linnaeus, wat in die tijd gebruikelijk was in met name wetenschappelijke kringen.

Wetenschappelijke (planten)namen worden cursief geschreven: Calendula officinalis (goudsbloem), Antirrhinum majus (grote leeuwenbek) en Helianthus annuus (eenjarige zonnebloem). De tweede naam (soortnaam) zegt vaak iets over een eigenschap van de plant. Zo duidt officinalis op de geneeskrachtige eigenschappen van goudsbloem, betekent majus 'groter' bij grote leeuwenbek en annuus eenjarig bij eenjarige zonnebloem, dit ter onderscheiding van de soorten vaste zonnebloem. In dit boek (Eenjarigen en co) worden alle planten bij hun wetenschappelijke naam genoemd, zoveel mogelijk aangevuld met de meest gangbare populaire naam.

Naamswijzigingen

Argyranthemum frutescensOp grond van wetenschappelijke kenmerken behoort elke soort tot een familie. Het uiterlijk van de bloemen is vaak een duidelijke herkenning. Dat goudsbloem en zonnebloem tot de omvangrijke familie van de asterachtigen (Asteraceae) behoren is direct te zien aan de talrijke bloempjes op de gemeenschappelijke bloembodem, het ' bloemhoofd'.
Leeuwenbekje (Antirrhinum) en Torenia fourneri behoren tot de Scrophulariaceae of helmkruidachtigen, een plantenfamilie met aan twee kanten symmetrische bloemen.

Als gevolg van nieuwe inzichten en tegenwoordig ook op basis van DNA-onderzoek komt het regelmatig voor dat de wetenschappelijke naam wordt gewijzigd. Zo kreeg eenjarig ridderspoor de geslachtsnaam Consolida in plaats van Delphinium, de naam die gehandhaafd bleef voor de vaste soorten. In publicaties wordt ter verduidelijking soms tevens de verouderde naam vermeld met de afkorting syn. (synoniem). Op die manier is bijvoorbeeld de oude naam potmargriet terug te vinden in de boeken: Argyranthemum frutescens (syn. Chrysanthemum frutescens).

Cultuurplanten

Voor cultuurplanten wordt de International Code of Nomenclature for Cultivated Plants (ICNCP) gehanteerd, hoewel die niet altijd eenduidig wordt toegepast. De leidraad is Zander, Handwörterbuch der Pflanzennamen, 19e druk (2014).

Waardevolle vormen die in cultuur ontstaan krijgen vaak een fantasienaam, bijvoorbeeld Helianthus annuus 'Sonja'. Kruisingen worden veelal aangeduid met een cultivarnaam zonder soortaanduiding zoals Cosmos 'Seashells'. Bij grote plantengeslachten worden wel groepenonderscheiden met gemeenschappelijke kenmerken. Lathurus, Royal Family-groep, onderscheidt zich door 'ouderwets' geurende bloemen en sprekende kleuren. Met name de geur is een eigenschap die bij kruisingen vaak afzwakt ten koste van verbeteringen zoals kleur.

Voorbeelden
Naamgeving: Iedereen kent eenjarige zonnebloem (Helianthus annuus). De geslachtsnaam is samengesteld uit de Griekse woorden helios (zon) en anthos (bloem), de soortnaam annuus betekent eenjarig. De plant is niet inheems, maar is zodanig ingeburgerd dat hij bekend is onder de volksnaam zonnebloem. Zonnebloem behoort tot de Asteraceae, een grote familie met samengestelde 'bloemen'. In cultuur zijn veel mooie siervormen ontstaan zoals de mahoniekleurige 'Velvet Queen', 180 cm hoog.

Familiekenmerken: Planten worden ondergebracht in families. Tot de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae), die voorkomt op alle continenten, behoren bekende soorten zoals vingerhoedskruid (Digitalis), grote leeuwenbek (Antirrhinum) en tal van andere tuinplanten zoals Torenia fourneri uit Vietnam. Het belangrijkste familiekenmerk is de tweezijdig symmetrische bloemen.

Wijzigingen in nomenclatuur: Lange tijd was de geslachtsnaam van eenjarige ridderspoor Delphinium, maar op grond van nieuwe inzichten wijzigde de naam in Consolida.Tuinridderspoor is nu Consolida ajacis en wilde ridderspoor Cosolida regalis. De naam Delphinium is behouden voor de overblijvende soorten, vaste plant riddersporen dus.

Vermelding synoniem naamAls wetenschappelijke plantennamen wijzigen wordt in publicaties vaak ook de verouderde naam vermeld met de afkorting syn.(synoniem). Op die manier is bijvoorbeeld de voormalige naam van potmargriet (Argyranthemum frutscens, syn. Chrysanthemum frutescens) terug te vinden in de oude literatuur.

VeredelingIn cultuur ontstaan veel sierplanten, door gericht kruisen maar ook wel als spontane afwijking. Onder laboratoriumomstandigheden is steeds meer mogelijk en ontstaan planten die niet voorkomen in de natuur. Daarvan zijn Euphorbia 'Silver Fog' ('Silverfog'), 'Silver Mist' en 'Diamond Frost' voorbeelden. Het fraaist is misschien wel 'Breathless Blush', die bloempjes heeft met een vleugje roze en roodachtige stengels en blaadjes. Alle Euphorbiaceae (wolfsmelkgewassen) hebben giftig melksap. in de natuur komen overigens ook spontane veranderingen voor zoals mutaties en zogenoemde sports (afwijkend deel).

NoviteitenVeredelaars zetten waardevolle noviteiten vaak in de markt als serie met verschillende bloemkleuren. Nemesia Spicy Bicolor White Bordeaux en Calibrachoa 'Cabaret Pink Rose Vein' zijn voorbeelden.

Tekst uit het boek: Eenjarigen & co door Julia Voskuil 

  


#5529

Bron: Distrimedia