Geprint vanhttps://www.tuinadvies.be/artikels/fraxinus_excelsior_in_nood

Fraxinus excelsior in nood - essenziekte

Laatst was ik aanwezig op een voorstelling betreft 'politiek en actualiteit'. Ongetwijfeld dat Joke Schauvliege en haar veel besproken boskaart in het stuk aan bod kwamen. De context doet er niet zo veel toe maar in de marge van die boskaart stond er iets dat tot een ludieke woordspeling leidde. De Es dreigt in ons gehele land te verdwijnen, de man op de bühne in kwestie antwoordde heel droog met 'ik vind dat pijtig'! Het is inderdaad bijzonder spijtig dat één van onze inheems soorten af te rekenen krijgt met een alweer 'uitheemse' en extreem agressieve schimmelaantasting.

De es

Inheems in Europa en bruikbaar voor vele toepassingen is de es niet weg te denken uit ons landschap. Hij wordt gebruikt in windsingels, groenstroken, als landschapselement en het is, misschien wat op de achtergrond geraakt, een uitstekende knotboom en dus houtleverancier.
Het blanke hout, dat een relatief snelle groei kent, is toch sterk en wordt onder meer gebruikt voor het maken van gereedschapsstelen, ladders en speeltoestellen. De es houdt van een vochtige bodem en verzekert zijn bedreigde voortbestaan door het veelvuldig verspreiden van de gevleugelde zaailingen. Kenmerkend is het samengestelde, oneven geveerde blad en de opvallend zwarte bladknoppen. De es kent een late uitloop in de 4 de maand van het jaar.

essenbastziekte - fraxinus excelsior in noodDe bedreiging

De essenziekte wordt veroorzaakt door een schimmel, vroeger Chalara fraxinea, nu Hymenoscyphus fraxineus, afkomstig uit Azië. Zoals bij vele vormen van schimmels werkt ons huidige klimaat deze aantasting danig in de hand. Een nat en zacht voorjaar na een nagenoeg afwezige winter zorgt ervoor dat de aantasting zich jaar na jaar verder doorzet.
De infectie van de es gebeurt zowel via het blad als via de twijgen en de eerste tekenen zijn zichtbaar via verkleuring van de nerven en bladsterfte. Bij een volgende fase sterven ook jonge twijgen af en wanneer de schimmel zicht vastzet in de bast en de sapstroom verstoort sterven ook grote takken af en kan de volledige boomkroon op die manier uitvallen, daarom kennen we deze aantasting ook als de essentaksterfte. Aangetaste bomen vertonen ook vaak een vroegtijdige en vooral uitbundige vorming van zaden die bovendien niet afrijpen.

Kenmerkend zijn de typische donkere vlekken op de bast gaande van geel – oranje tot paars – bruin. Dit noemen we schors – of bastnecrose. Het zijn vaak de jonge bomen die het hard te verduren krijgen. Oudere exemplaren kunnen de schade deels beperken, dit kan leiden tot een gedeeltelijk herstel. Bij aangetaste bomen is het uiteraard steeds opletten voor vallende takken.

Voorzorgen en maatregelen

Jonge bomen kunnen preventief worden behandeld met een doeltreffend fungicide maar gezien de aantasting zich op grote schaal, en verspreid over Europa, doorzet, is dit al te vaak een gevecht tegen de bierkaai. Aangetaste bomen genezen niet en kunnen hooguit worden gesnoeid en gevoed met de juiste bodemsubstraten en mycorrhiza om de weerstand en het gedeeltelijk herstel van de boom te stimuleren. Er is echter geen garantie.

Jammer genoeg wordt het dus sterk afgeraden om gevoelige soorten zoals Fraxinus excelsior (gewone es), Fraxinus nigra (zwarte es) en angustifolia (smalbladige es) nog aan te planten. Minder gevoelig zijn de amerikaanse soorten zoals de Amerikaanse es (Fraxinus americana) en de zachte es (Fraxinus pennsylvanica), dit vanwege het verschil in genetische kenmerken. Jammer genoeg krijgt ook de genetisch verschillende Zuid – Europese pluimes (Fraxinus ornus) het op heden steeds zwaarder te verduren. Andere waardevolle alternatieven zijn onder meer haagbeuk (Carpinus betulus) en els (Alnus glutinosa).

essenbastziekte - fraxinus excelsior in nood

Onderzoek

Intussen heeft onderzoek in verschillende buurlanden reeds uitgewezen dat 1 tot 2% van de zaailingen van Fraxinus excelsior (gewone es) – ik citeer – sterk verminderd vatbaar is. Daarnaast wordt er een databank aangelegd van gezonde bomen in sterk aangetaste gebieden om de genetische diversiteit van niet – aangetaste bomen te waarborgen. Dit materiaal kan op termijn worden gebruikt om een nieuwe gezonde populatie te doen ontstaan.

Laten we dus hopen dat er vroeg of laat opnieuw resistent plantmateriaal beschikbaar is. Deze sterke boom zal uiteindelijk zelf een oplossing vinden voor de aantasting van deze invasieve schimmel. Het is en blijft een belangrijke soort waarvoor we alles moeten doen om deze te behouden.

Tot slot heeft het weinig of geen zin om aangetaste bomen, die geen gevaar vormen, weg te halen. De schimmel verspreidt razendsnel via de lucht dus het rooien komt te laat. Aangetaste bomen zorgen nog steeds voor nakomelingen en moeten de kans krijgen om zich tegen de schimmel te verdedigen.


#5579

Auteur: Thomas
Redactie Tuinadvies
http://www.tuinadvies.be/tuin/145930/thomas-p