Elsbes
- Sorbus torminalis (bot.)
- Sorb apple tree (Eng.)
- Alisier torminal (Frans)
- Elsbeere (Duits)
- Rosaceae – roosfamilie
De meest bekende eigenschap van de elsbes komt tot uitdrukking in de Latijnse bijnaam tormalis. Het betekent namelijk tegen maagpijn. Reeds in de oudheid werd een aftreksel van deze bessen voor dit doel gebruikt.
Verspreiding
Elsbes groeit in droge bergbossen, eikenbossen of struwelen van Midden - en Oost-Europa, Noord-Afrika, Klein-Azië en Syrië. In Nederland is hij zelden in het wild te vinden, wel hier en daar als sierboom.
Plantkenmerken
De elsbes verschilt sterk van de andere sorbussoorten. Het is een tot 22 m hoge loofboom met een eivormige kroon. De brede vijf -tot zevenlobbige esdoornachtige bladeren zijn na het uitlopen eerst bedauwd, maar later volkomen glad en heldergroen. De onderste lobben staan wijduit en zijn groot. Opvallend is de felrode herfstkleur van de bladeren.
De witte bloemen die na de bladontwikkeling verschijnen, staan bijeen in opgerichte viltig behaarde pluimen. Zij verschijnen in mei-juni. De elsbes bloeit meestal pas na 12 jaar.
 
De erwtengrote vruchten zijn bolrond of langwerpig. Onrijp zijn ze geelrood, rijp bruin met groenwitte puntjes. Zij worden in september tot oktober rijp.
De schors is eerst glad, grijs, later donkerbruin met kleine schubben.
Standplaats
Elsbes heeft een zonnige, warme plek op kalkhoudende, doorlatende bodem nodig. Hoewel hij droogte goed verdraagt, houdt hij niet van droge zand-of leemgrond. Hij is enigszins vorstgevoelig.
Gebruik
In Oostenrijk gebruikt men de vruchten om er brandewijn (Adlitzbeerwasser) van te maken. Daarvoor worden zij een overrijpe toestand (na de eerste nachtvorst) geoogst. Ze zijn dan deegachtig zacht omdat er dan niet meer zo veel looizuur in zit. Dan moet men haast maken met de oogst, want de vogels zijn er gek op. Oogsten is op zijn vroegst na 12 jaar mogelijk.
De rijpe vruchten die zoetzuur smaken zijn goed eetbaar en kunnen als bijmenging aan andere fruitsoorten dienen (chutney, compote, sap, jam). Als toevoeging aan fruitwijn en -most verhoogt hij houdbaarheid en aroma.
Verdere elsbessoorten
Sorbus x arnoldiana: lijkt op de lijsterbes en wordt in West-Europa als wilde fruitsoort verbouwd vanwege zijn hoog gehalte aan vitamine C en sorbit . De vruchten zijn wit of roze.
Sorbus chamaemespilus: Dit is een struikvormige dwergmeelbes die erg langzaam groeit. De vruchten zijn rond of eivormig en roodbruin.
Sorbus x hybrida: Deze soort is ook bekend als Finse meelbes. En alleen als sierboom te vinden. Het is een kleine boom van hoogstens 7 m hoogte. De vruchten zijn zo groot als kersen, donkerrood en blijven lang aan de boom zitten.
Sorbus x latifolia
Dit is een rondbladige meelbes met grote, geelbruine vruchten met een aangenaam, mild zuur aroma. Zij zijn geschikt om er wijn van te maken. In Italië is deze soort als Baccarella bekend.
Sorbus mougeotii
Deze soort vinden we in de bergen van Zuid-en Midden-Europa. Het is een 20 m hoge, langzaam groeiende boom met een eivormige of ovale kroon. De bladeren zijn breed elliptisch, lederachtig en gelobd. De witte bloemtuilen geuren sterk. De ronde vruchten zijn rood.
Auteur: Brigit Kahlert
website: http://www.stemderbomen.nl | 
