Kamerplant in de kijker: de vlinderorchidee (Phalaenopsis)
Phalaenopsis (fal-en-OP-sis), Grieks voor “nachtvlinder”, is één van de vele geslachten behorend tot de Orchideeënfamilie (Orchidaceae). Deze van oorsprong zeldzame plant werd rond de jaren 1700 via ontdekkingsreizen naar onze streken meegebracht en werd pas later in de eerste helft van de 20e eeuw door intense kweekmethodes gecultiveerd waarna men ze aan redelijke prijzen aan de tuinliefhebber kon aanbieden.
Deze meest verkochte en populairste bloeiende kamerorchidee is één van de makkelijkste om in onze huiskamers te houden en er bestaan ruim 50 soorten met meer dan honderdduizend cultivars.
Zijn natuurlijke biotopen bevinden zich in de tropische regenwouden van Azië, Nieuw–Guinea en Australië waar de plant als
|
vlezige wortels
|
epifyt groeit in de bomen. Het is geen parasiet want hij gebruikt de takken eerder als steun en om zich vast te hechten via zijn vlezige wortels. De vlinderachtige vorm van de bloemen heeft tot doel vlinders te lokken om op deze “eerder schalkse” manier bestuiving mogelijk te maken.
Uit de brede lederachtige, groene bladeren komen de lange gebogen bloemstengels voorzien van soms wel 20 “prachtige” bloemen in vele kleuren. Deze kunnen in ideale omstandigheden 3 maanden aan een stuk bloeien.
VERZORGINGSTIPS
Temperatuur
De Phalaenopsis vraagt een minimum nachttemperatuur van 16°C en een maximum dagtemperatuur van 32°C. Een ideale dagtemperatuur van 20 tot 25°C wordt echter aanbevolen.
De plant kan tot 6°C doorstaan maar het gevolg is dan wel dat ze ofwel niet bloeit ofwel zullen bloeiende planten hun bloemen vroegtijdig verliezen waarna de bladeren roodachtig van kleur worden en bij langdurige koude zelfs volledig afsterven.
Licht
De vlinderorchidee - die in zijn natuurlijke habitat in de bomen groeit – vraagt veel licht maar verdraagt wel geen rechtstreeks zonlicht (zeker niet tijdens de zomermaanden) behalve misschien wat vroege ochtendzon achter een gordijn (max. 10 tot 12 % volle zon per dag). Een plaats op de vensterbank oostwaarts gericht is ideaal.
Wanneer de bladeren vergelen kan dit een teken zijn van een teveel aan rechtstreeks zonlicht. Een te donkere standplaats veroorzaakt dan weer vroegtijdige bloemknopval en donkergroene bladeren wijzen op een gebrek aan licht.
Water
De orchidee niet gieten in het hart van de plant (rot en schimmels) maar wel op het potsubstraat. Het ideale gietwater moet lauw zijn met een pH van 6–7, regenwater is uitstekend en is te verkiezen want kraantjeswater is te kalkrijk !
Gieten doe je het best zo vroeg mogelijk op de dag en enkel als het potsubstraat droog aanvoelt en zeker van toepassing: liever niet te veel gieten! (als je twijfelt sla je best een gietbeurt over)
Luchtvochtigheid
In zijn natuurlijke omgeving geniet de Phalaenopsis van 100% luchtvochtigheid. Daarom zullen de slagingskansen van de opkweek en het houden van deze orchidee afhangen van de luchtvochtigheid in onze huizen. Ideale plaatsen zijn keuken, badkamer of zelfs de serre. De plant regelmatig benevelen en de pot op een brede schaal zetten gevuld met gebakken kleikorrels of grint, steeds voorzien van water (pot mag wel niet in het water staan) want op deze wijze verdampt het water onder de plant en krijgt men een hogere luchtvochtigheid in zijn onmiddellijke omgeving.
 Groeimedium
De belangrijkste vereiste voor een ideaal groeimedium is een goede toch vochthoudende drainage waardoor de vlezige wortels goed kunnen ademen en toch water opnemen.
Een mengsel van boomschors (den – Pinus maritima), veenmos (sphagnum), puimsteen of perlite (kan vervangen worden door stukjes rotswol of kapok) is te verkiezen boven gewone potgrond daar deze bij te veel vocht wortelrot kan veroorzaken. In de handel worden dergelijke grondmengsels aangeboden.
Bemesting
Gezien er in het potsubstraat weinig voedsel zit, kan men de Phaelenopsis best via het gietwater bemesten. Plantenvoedsel met een meststofgehalte van 20-20-20 speciaal voor orchideeën aangemaakt kan in vloeibare vorm in tuincentra aangeschaft worden. Eind de lente of begin van de zomer (groeiseizoen) regelmatig bemesten, tijdens de wintermaanden of wanneer de planten in rust zijn minder.
Verpotten
Verpotten of ompotten gebeurt liefst in een stenen pot daar deze gemakkelijk lucht en water opneemt en doorlaat. Een plastiek pot heeft deze eigenschappen niet. Anderzijds dient wel gezegd dat plastiekpotten het uitdrogen van de grond sterk verminderen. Verpotten gebeurt wanneer het nodig is, wanneer de grond verteerd is, meestal is dit om de 2 jaar.
Bloei bevorderen
Uitgebloeide planten worden enkele weken in een koudere plaats gezet (12°C) om zo nieuwe bloemvorming te stimuleren (liefst in de herfst)
Uitgebloeide bloeistengels worden teruggesnoeid tot op 3 knopen boven het blad. Uit deze bovenste slapende ogen ontstaan door de invloed van de snoei nieuwe bloeistengels of de zeldzame “keiki’s (kindplantjes)
Vermeerderen:
- Zaaien: door bevruchting van de bloemen kunnen zaaddozen ontstaan waarin zich de miljoenen zeer kleine, minuscule zaadjes bevinden. Enkel gespecialiseerde kwekers doen dit en zaaien dan om daaruit nieuwe planten te kweken. Zo ontstaan ook nieuwe variëteiten. Indien de zaailingen voldoende groot zijn worden ze opgepot. Het duurt wel 3-4 jaar vooraleer een plant begint te bloeien.
- Klonen: door het toepassen van meristeemcultuur in plantenlabo’s bekomt men identieke planten (klonen) identiek aan de moederplant. Volgroeide kloonplantjes worden dan ook opgepot en geven na 2- 3 jaar bloeiende orchideeën. Dit is momenteel de meest gebruikte methode die veel succes heeft en waardoor men de orchideeën te koop kan aanbieden aan schappelijke prijzen.
- Keiki’s: dit zijn kleine plantjes die kunnen ontstaan uit slapende ogen van een uitgebloeide bloeistengel. Deze miniplantjes ontwikkelen zich op de bloeistengel en is bij voldoende gewas en wortels worden ze afgeknipt en terug opgepot. “Keiki” wat uit het Hawaiiaans komt en “kindje” betekent is een niet commerciële vermeerderingswijze en wordt meestal toegepast door de liefhebbers.
meristeemcultuur |
keiki's of kindjesplantjes |
Wat kan er mis gaan?
Insecten:
- wolluis: nestelt zich meestal onderaan het blad of in het hart waar het plantensap opzuigt. Bestrijden kan met een insecticide, door biologische bestrijding of door ze weg te nemen met een pincet en schoon te maken met een penseel doordrenkt met een oplossing van detergent of minerale olie.
- Spint: komt meestal voor bij te droge lucht (regelmatig de plant benevelen)
- Slakken: kunnen gaten uit de bladeren vreten of de jonge bloemstengels vernietigen. Gebruik hiertegen slakkenkorrels
Ziekten:
- bacteriën: worden veroorzaakt door slechte of besmette grond, te hoge vochtigheid of koude.
- virussen: kunnen via wol- en bladluizen worden verspreid waardoor de plant wegkwijnt.
Fysiologische oorzaken:
- Wortelrot: kan veroorzaakt worden door een slechte of onvoldoende gedraineerde grond of een teveel aan water.
- Gele bladeren: hier kan de oorzaak liggen bij een te zonnige standplaats of een tekort aan meststoffen (stikstof)
- Rode bladeren: meestal is de oorzaak een te koude standplaats.
WEETJES
-
Orchideeën zijn één van de grootste plantenfamilies (meer dan 20.000 soorten) waarvan meer dan 800 geslachten. Daardoor is 1 op 10 bloeiende planten in de wereld een orchidee .
-
Orchideeën komen niet alleen voor in de tropen maar over de hele wereld behalve op de zuidpool en op enkele geïsoleerde eilanden.
-
Regelmatig komen er nog nieuwe orchideesoorten bij door kruisbestuiving van verschillende geslachten, zo ontstaan er nieuwe soorten (zeldzaam fenomeen in plantenwereld)
-
De orchideebloem staat symbool voor vrouwelijkheid, samenwerking, spiritualiteit, verbondenheid, elegantie en eigenwaarde.
Phalaenopsis: gemakkelijk, dankbaar, betaalbaar (het klinkt bijna als een reclameslogan!) is een bloeiende potplant, niet weg te denken in tal van creaties als snijbloem verwerkt in trouwboeketten maar ook in rouwkransen. Een edele bloem die alle momenten in een mensenleven een extra dimensie geven, symbolisch als teken van verbondenheid en ook schitterend in eenvoud die … menige huiskamers (ver)siert!
Auteur: Wilfried Van Hecke | 
