Kaki / Diospyros kaki
Ebenaceae – ebbeboomfamilie
Kaki is een bladverliezende fruitboom van de subtropen. De rijpe vruchten lijken op tomaten, maar de Amerikanen noemen hem appel van de oriënt, terwijl de Duitsers over een pruim spreken. Kaki is vooral spectaculair als zijn bladeren afgevallen zijn en de rijpe vruchten als ballen aan een kerstboom hangen.
Herkomst en verspreiding
Kaki is Inheems in Japan, China, Birma en Noord-India, Korea en Vietnam, in de bergen van Indonesië en de Filippijnen. Rond 1885 werd hij in Australië en Noord-Amerika geïntroduceerd. Hij komt in het wild voor, maar wordt ook sinds eeuwen gecultiveerd. De ontdekkingsreiziger Marco Polo heeft al over de handel in kakivruchten bericht.
In 1912 kwamen de eerste kakibomen in Palestina terecht, iets later op Sicilië, Zuid-Rusland en Algerije. In Brazilië werd de kaki door Japanse immigranten geïntroduceerd.
Naamgeving
De botanische naam dispyros betekent godenvrucht voor de ziel, afgeleid van het Griekse woord dios wat god en pyros wat vrucht betekent. Kaki betekent in het Japans rode vrucht.
Plantkenmerken
De gestalte van de kaki lijkt inderdaad op die van een appelboom. Zijn takken zijn enigszins broos, zodat zij gemakkelijk breken als het hard waait. Zijn bladeren zijn donkergroen, lancetvormig en ongeveer zo breed als lang.
De onopvallende bloemen zijn omgeven door een groene kelkkoker. Zij ontwikkelen zich in juni vanuit de bladoksels van één jaar oude takken. De vrouwelijke bloemen staan afzonderlijk en zijn crèmekleurig, terwijl de roze gekleurde mannelijke bloemen met zijn drieën bij elkaar staan.
De kleur van de vruchten varieert van lichtgeel tot oranjerood. Zij zijn iets groter dan vleestomaten en worden in het najaar geoogst. Nachtvorst versnelt het rijpingsproces.
De kakizaden zijn kastanjebruin en hebben ongeveer de grootte en vorm van amandelen. Ze zijn zelden in de vruchten die we bij ons kunnen kopen, te vinden.
Soorten
Van de kaki bestaan er meer den 2000 cultivars.
Er zijn twee types kaki’s: het niet-astringente kan gegeten worden zodat hij goudkleurig is, terwijl het astringente type pas eetbaar is wanneer hij zacht en oranjekleurig is.
Niet-astringente soorten: 'Fuyu', 'Jiro', 'Gosho' and 'Suruga'.
Astringene soorten: 'Hiratanenashi', 'Hachiya', 'Aizumishirazu', 'Yotsumizo' en 'Yokono'.
Speciale variëteiten en kruisingen uit Israel komen als Sharon-vruchten in de handel. Zij zijn kleiner dan de kakivruchten en zijn eerder groengeel. Zij blijven vrij hard en hebben niet veel aroma.
Volksgebruik
De Japanners hebben vanouds een speciale relatie met de kaki. Hij is voor hun symbool van de universele liefdesenergie. Tegenwoordig offert men nog steeds kakivruchten in de shinto-shrines, bij het familiealtaar en bij het feest van de zielen. Op begraafplaatsen offert men gekookte rijst op kakibladeren aan onbekende, naamloze doden.
Geschiedenis
De Nederlandse plantenecologe en homeopathe Marijke Crefeld was in 2002 aanwezig bij de herdenking van het feit dat 55 jaar geleden, op 9 augustus 1945, de plutoniumbom op Nagasaki viel, het einde van de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel van de stad werd totaal verwoest en een groot percentage van de bevolking stierf. Hier ontdekte Marijke de kaki die dicht bij het epicentrum stond en die deze ramp overleefd had. Het viel haar op dat de schors van de stam en de wortel zwart waren, en dat zich onder de schors een spierwitte laag bevond. Dat was uniek, want bij andere kaki’s was haar dat niet opgevallen. Een bewoner van de stad vertelde haar dat hij al 10 jaar lang thee dronk van de bladeren van de kaki ter bestrijding van de lichamelijke problemen ten gevolge van de bom.
Gebruik
In de Chinese kruidengeneeskunst is het gebruik van de kaki al lang bekend. Men bestrijdt ermee ziektes die het gevolg zijn van radioactiviteit (bladeren en schors). Positief werkt bij leukemie het vruchtvlees.
Teelt
Ook bij ons kan kaki geteeld worden. Als men toevallig een pit in een kakivrucht vindt, bevrijdt men hem van het vruchtvlees, spoelt hem in water af en brengt hem op een kokossubstraat tot kiemen op een warme plek. Het beste laat je het kakipitje een dag lang in lauwwarm water weken en dan kiemen (dat duurt 2 tot 4 weken). Zodra de wortels verschijnen, wordt de pit ingeplant. Het substraat moet altijd vochtig zijn. Het plantje mag niet op de verwarming en niet in de volle zon staan. De gewenning vindt pas later plaats.
Kakiboompjes blijven bij ons klein. Zij kunnen in een container, maar ook in de volle grond worden gehouden. Onze steeds milder wordende winters kunnen zij goed verdragen.
Japanese persimmon (Engels)
Kakipflaume, Dattelpflaume, Persimmon (Duits)
Plaqueminier du Japon, kaki du Japon (Frans)
Auteur: Brigit Kahlert
website: http://www.stemderbomen.nl
| 
